Zwakke besluiten
Op de agenda van de klimaattop in Belém Brazilië stond deze keer geen IPCC Assessment Report. Een nieuwe status van de klimaatopwarming wordt pas tegen 2030 gemaakt. Daardoor was deze klimaattop een uitgesproken politieke top. De Verenigde Staten maakten het de anderen schijnbaar gemakkelijk door weg te blijven.
De belangrijkste vaststelling lijkt te zijn dat het proces van consensus zoeken rond klimaatmaatregelen verder doorloopt. Ook zonder een VS die in het verleden in de slotfase vaak nog een positieve duw in de richting van actie gaven. Het voornaamste besluit: de armste en meest kwetsbare landen krijgen tegen 2035 drie keer meer geld om zich te wapenen tegen een klimaatverstoring die zich steeds harder laat voelen. Een maatregel die suggereert dat de klimaatopwarming doorgaat en de armsten zich beter moeten kunnen beschermen dan vandaag het geval is.
Wat pertinent niet aan bod komt in de slotverklaring: géén stappenplan om het gebruik van fossiele brandstoffen af te bouwen en geen stappenplan tegen ontbossing (o.a. het regenwoud in Brazilië). Hoe graag Europa dat ook had gewild. Heeft de EU zijn hand overspeeld? Te weinig machtige bondgenoten ondersteunen de EU. Heeft de EU – dat ruim te laat zijn klimaatdoelstellingen indiende –zijn huiswerk niet goed genoeg gemaakt? De druk van de olie-lobbyisten uit landen als Saoedi Arabië en van energieverbruikers als China en India was te hoog om deze plannen in de slotverklaring op te nemen.
Enkele zaken die bijblijven
Klimaatmodellen zijn goed
De simulaties van de klimaatevolutie voorspelden tot op vandaag die in de jaren ’70 werden door wetenschapper in dienst van IPCC en van Exxon-Mobile gelden nog steeds. Het is bemoedigend vast te stellen dat de voorspellingen van oudere modellen steeds weer opnieuw bevestigd worden door de veel complexere modellen van vandaag die ook nog eens op snellere computers draaien. Dat komt omdat de natuurwetten die aan de basis liggen van de klimaatverstoring dezelfde blijven. De meest onzekere factor in alle berekeningen is de inschatting van de uitstoot van broeikasgassen als gevolg van menselijke activiteiten. Die onzekerheid geeft aan dat de toekomst nog steeds maakbaar blijft.
Niets doen zal mensen ontgoochelen en kost meer dan actie
Zonder maatregelen om ons beter voor te bereiden op klimaat gerelateerde rampen zullen de klimaatkosten voor België tegen 2050 oplopen tot 4 à 8,5 miljard euro per jaar. Daardoor dreigen de kwetsbaarsten in onze samenleving het hardst getroffen te worden. Daarnaast zijn er het aantal hittedoden. Daarvan zullen er zelfs in het meest optimistische Belgische scenario, waarbij de wereldwijde opwarming tot 2°C beperkt wordt, elk jaar 1.000 méér vallen dan vandaag.
De grootste wereldwijde bedreigingen zijn droogte, bodemverarming en uitheemse insecten voor landbouwgewassen als aardappelen, tarwe, maïs en soja. Daardoor dalen de opbrengsten in bepaalde streken. In andere streken zullen die gewassen juist meer opbrengen, hiernaast een voorbeeld voor tarwe. Aan deze geografische verschuiving van wingebieden voor basisproducten zijn veranderingen in geopolitieke macht verbonden.
De industrie volgt een economische logica
Economisten die hyperkapitalisme promoten gaan o.a. uit van een perfect werkende en geïnformeerde markt en veel competitie. Maar dat is niet zo, in werkelijkheid is er veel marktmacht van grote bedrijven die de politiek onder druk zetten om te dereguleren, zgn. ‘red tape’ verwijderen. Daardoor worden externaliteiten als de opwarming van de atmosfeer afgewenteld op de samenleving.
Jesper Brodin, Chief Executive Officer van Ingka Group, die wereldwijd Ikea-winkels exploiteert ziet een tegen-evolutie: “Ten eerste de betrokkenheid van bedrijven bij klimaatmaatregelen neemt toe. Er zijn al financiële bewijzen dat het zakelijk gezien slim is om aan de juiste kant van het klimaat te staan. Ten derde luisteren steeds meer beleidsmakers daadwerkelijk naar bedrijven en zijn ze geïnteresseerd in hoe ze deze trends samen kunnen versnellen.”
Zijn verwachting is dus dat de markmacht van sommige bedrijven de aandacht van politici op klimaatverstoring vestigt en zo een aantal broodnodige maatregelen uitlokt.
China transformeert van ontwikkelingsland naar klimaatvoortrekker
China stapte van de door Mao gedomineerde 20e eeuw in een 21e eeuw waarbij het een aantal technologieën oversloeg. Geen verbrandingsmotoren maken maar direct Elektrische Voertuigen. BYD, één van de 120 EV producenten, is nu al groter dan Tesla. De stijging van elektriciteitsverbruik wordt opgevangen door zon- en windenergie, waardoor de uitstoot van broeikasgassen plafonneert. Daarnaast neemt China de leiding in de ontwikkeling van baterijtechnologie. Dat leidt tot spectaculaire dalingen in de prijzen voor groene infrastructuur.
Daardoor transformeert China van ontwikkelingsland naar voortrekker voor klimaatbeheersing. Springt het China van Xi Jinping in het gat dat Trump laat vallen, samen met veel ontwikkelende landen omdat die in het Belt & Road Initiative (BRI) betrokken zijn?
Europa dreigt afhankelijk te worden van de VS en van China
Europa heeft zijn bloei van de voorbije vijftig jaar voor een groot deel te danken aan besparingen op defensie omdat het op de VS steunde en aan goedkope energie uit Rusland. Beide pijlers verdwijnen nu de VS eisen dat we ons deel van de defensiekosten dragen en dat we Rusland onder druk zetten n.a.v. de oorlog in Oekraïne.
De VS willen de EU aan zich binden door bij hen wapens te kopen en klassieke brandstoffen als olie en Liquefied Natural Gas (LNG). Voor zon- en wind energie en batterijtechnologie worden we afhankelijk van China dat nu ook voor groene technologie de ‘fabriek van de wereld’ is.
Het verleden van grootvervuiler van de atmosfeer tussen 1750 en 2000 en de winsten gemaakt met goedkope grondstoffen uit vroegere kolonies zorgen ervoor dat landen in het Globale Zuiden zich voor klimaatbeheersing eerder aansluiten bij grootmachten als China en India dan bij het ‘progressieve’ Europa.
Niet wanhopen, we kunnen nog rond de 2,2°C opwarming blijven
Op basis van de ingediende klimaat doelstellingen van de landen is het scenario dat tot 2,2 °C opwarming leidt t.o.v. de referentieperiode 1850 – 1900 het meest waarschijnlijke. Voor alle duidelijkheid hier zitten de klimaatplannen van de regering J. Biden in verwerkt.
Het blijft waarschuwen: elke tiende graad telt!
Diederik Samson , het brein achter de Green Deal van de EU, ziet een EU-administratie die gestaag doorwerkt aan klimaatbeheersing. Ondanks de huidige periode van verslapping van de politieke aandacht verwacht hij dat de focus terugkeert, al was het maar omdat de klimaatverstoring steeds prominenter aanwezig zal zijn en we dus zullen moeten regeren. Hij ziet qua technologie een goed voorbereide EU maar verwacht, als finale stap, dat Europeanen en Amerikanen meer vegetarisch zullen moeten eten zoals hun Indische en Chinese medeburgers.